Από: Αντιστράτηγο ε.α. Ιωάννη Κρασσά 

«Ἡ πρώτη ἀπώλεια τοῦ πολέμου εἶναι ἡ ἀλήθεια». Χίραμ Τζόνσον [1]  (1866-1945) πολιτικός των ΗΠΑ.

 Ο Δρόμος προς τον Αιματηρό Δεκέμβριο του 1944

• Από τις 17 έως τις 20 Μαΐου 1944 στο Λίβανο, στο ξενοδοχείο «Δάσος της Βουλώνης» στο Ντούρ Ελ Σουέιρ (Dour El Choueir), πραγματοποιήθηκε το Συνέδριο του Λιβάνου. Οι 25 εκπρόσωποι, όλων σχεδόν των πολιτικών παρατάξεων και των αντιστασιακών οργανώσεων της Ελλάδος που συμμετείχαν, υπέγραψαν κοινή δήλωση την οποία ο Γεώργιος Παπανδρέου[2] (1888-1968) ονόμασε «Εθνικό Συμβόλαιο». Οι παριστάμενοι συμφώνησαν στον σχηματισμό «Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος», με πρωθυπουργό τον Γ. Παπανδρέου, υπό την οποία θα υπάγονταν όλα τα ένοπλα τμήματα στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Το ΚΚΕ έλαβε 6 υπουργεία επί συνόλου 22.
• Στις 26 Σεπτεμβρίου 1944 στην Ιταλία, υπογράφηκε η Συμφωνία της Καζέρτας[3] μεταξύ της Μεγάλης Βρετανίας, της εξόριστης ελληνικής κυβερνήσεως, του ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός) και του ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος). Η συμφωνία προέβλεπε την υπαγωγή όλων των αντάρτικων ομάδων που δρούσαν στην Ελλάδα στη δικαιοδοσία της ελληνικής κυβερνήσεως, η οποία στην συνέχεια θα τις έθετε υπό τις διαταγές του Βρετανού αντιστράτηγου Ρόναλντ Σκόμπι, διοικητού όλων των βρετανικών δυνάμεων που θα αναπτυσόντουσαν στην Ελλάδα. Οι Βρετανοί γνώριζαν ότι τα συμφωνηθέντα στον Λίβανο και την Καζέρτα δύσκολα θα τηρούνταν και προετοιμάστηκαν κατάλληλα για το χειρότερο σενάριο, το οποίο τελικά δεν απέφυγαν. Σε έγγραφο με ημερομηνία 18 Ιούλιου 1944, του Βρετανού συνταγματάρχου πληροφοριών Τζον Στίβενς [John Stevens (1913-1973)], ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην Ελλάδα από τον Ιανουάριο του 1943, επισήμανε την ανάγκη αποστολής 80.000 ανδρών για την αποτροπή καταλήψεως της εξουσίας από το ΕΑΜ και τον ΕΛΑΣ, μετά την αποχώρηση των Γερμανών. 

O Σαράφης, ο Σκόμπι και ο Ζέρβας στη Καζέρτα

• Την 12^η Οκτωβρίου 1944, οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Αθήνα, ενώ την 18^η Οκτωβρίου ο Πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου ύψωσε την γαλανόλευκη στον ιερό βράχο της Ακροπόλεως.
• Από τις 4 Δεκεμβρίου 1944, έως τις 5 Ιανουαρίου 1945, ο ΕΛΑΣ επιτέθηκε κατά των ελληνοβρετανικών δυνάμεων με πολλές απώλειες και από τις δύο πλευρές, ενώ μεγάλος υπήρξε και ο αριθμός των θυμάτων μεταξύ των αμάχων[4].  

 

Αθήνα Δεκέμβριος 1944, Βρετανοί στρατιώτες και άρμα μάχης.

Το Αίτημα Ανακωχής από το ΕΑΜ και οι Όροι του Σκόμπι 

Στις αρχές Ιανουαρίου το ΕΑΜ συνειδητοποίησε ότι έχανε τη μάχη και ζήτησε κατάπαυση του πυρός. Από τις 8 έως τις 11 Ιανουαρίου 1945, στην έδρα του βρετανικού στρατηγείου στην Αθήνα (πρώην μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού επί της οδού Πανεπιστημίου 9, το σημερινό πολυκατάστημα City Link/ Attica), διεξήχθησαν οι συνομιλίες μεταξύ των ελληνοβρετανικών δυνάμεων και των ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, με σκοπό τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Στις συνομιλίες συμμετείχε ο ταξίαρχος Χιου Μεϊνγουέρινγκ [Hugh Mainwaring (1906-1976)], ως εκπρόσωπος του αντιστρατήγου Ρόναλντ Σκόμπι [5] (1893-1969). Από την Κεντρική Επιτροπή του ΕΑΜ συμμετείχαν ο Γιάννης Ζέβγος[6] (Ταλαγάνης) (1897-1947) και ο Μήτσος Παρτσαλίδης[7] (1905-1980), ενώ από τον ΕΛΑΣ οι ταγματάρχες Θεόδωρος Μακρίδης (Έκτορας)[8] (1899-1981) και ο Ταγματάρχης  Πεζικού Αθηναγόρας (Θάνος) Αθηνέλλης[8α] (1901-1958).

Η συμφωνία της ανακωχής θα αποτελούσε το πρώτο βήμα για τη σύναψη πολιτικής συμφωνίας μεταξύ της ελληνικής κυβερνήσεως, με πρωθυπουργό τον στρατηγό Νικόλαο Πλαστήρα[9] (1883-1953) και του ΕΑΜ το οποίο τελούσε υπό τον έλεγχο του Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ Γιώργου Σιάντου[10] (1890-1947). Τα διασωθέντα πρακτικά των συνομιλιών[11] μάς διαφωτίζουν για τον τρόπο που σκέφτονταν και ενεργούσαν οι πρωταγωνιστές της ταραγμένης εκείνης περιόδου. Από τη στιγμή που το αίτημα για ανακωχή προήλθε από το ΕΑΜ, καθιστούσε τους Βρετανούς το ισχυρό μέλος των διαπραγματευομένων. Ο ΕΛΑΣ, μετά την αποτυχία του να καταλάβει εξ εφόδου την εξουσία, υποχωρούσε ατάκτως υπό την πίεση των συνεχώς ενισχυόμενων βρετανικών δυνάμεων. Το ΚΚΕ, έχοντας φτάσει πολύ κοντά στην πλήρη επικράτηση, διακατεχόταν από μια ψευδαίσθηση παντοδυναμίας, την οποία διέλυσαν οι εμπειροπόλεμες και πειθαρχημένες βρετανικές μονάδες. Οι όροι της ανακωχής που πρότεινε ο Σκόμπι δεν άφησαν πολλά περιθώρια ελιγμών στην ηγεσία του ΚΚΕ και αποτελούσαν σαφή ένδειξη για τους όρους της πολιτικής συμφωνίας που θα ακολουθούσε έναν μήνα μετά. Οι δυνάμεις του ΕΛΑΣ έπρεπε να απομακρυνθούν σε απόσταση 25 χιλιομέτρων από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη και την Πάτρα. Όσες δυνάμεις παρέμεναν στην Πελοπόννησο και τα νησιά θα αφοπλίζονταν, ενώ θα απελευθέρωναν όλους τους αιχμαλώτους, συμπεριλαμβανομένων και των αμάχων ομήρων. Η αντιπροσωπεία του ΕΑΜ, χωρίς εμπειρία σε τέτοιου είδους διαπραγματεύσεις, προσπάθησε να παρουσιαστεί ως ο νόμιμος εκπρόσωπος των Ελλήνων, θεωρώντας την εθνική κυβέρνηση ως «κλίκα της Δεξιάς».

Η Υπογραφή της Ανακωχής

Το ΚΚΕ στήριξε την ταχεία επικράτησή του στον ΕΛΑΣ, αλλιώς θα έπρεπε να στραφεί στη διεκδίκηση της εξουσίας μέσω των εκλογών. Αδυνατούσε ή αρνιόταν να αποδεχθεί την απόφαση του Ουίνστων Τσώρτσιλ (1874-1965)[12] να μην του επιτρέψει την κατάληψη της εξουσίας δια της βίας, όπως επίσης την επιλογή του Ιωσήφ Στάλιν[13] (1878-1953) να μην το υποστηρίξει. Ο Μεϊνγουέρινγκ προσγείωσε ανώμαλα την αντιπροσωπεία του ΕΑΜ στην πραγματικότητα, επισημαίνοντας ότι η θέση τους χειροτέρευε συνεχώς και σε περίπτωση καθυστερήσεως αποδοχής των προτεινόμενων όρων, η πρόθεση του στρατηγού Σκόμπι ήταν να τους επιβάλει διά της βίας. Η συμφωνία καταπαύσεως του πυρός υπογράφηκε στις 10:30 της 11^ης Ιανουαρίου 1945.

Η Διάσκεψη της Βάρκιζας

Στις 2 Φεβρουαρίου 1945, ξεκίνησαν οι συνομιλίες για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των αντιμαχόμενων παρατάξεων, οι οποίες διεξήχθησαν στην έπαυλη του βιομήχανου Πέτρου Κανελλόπουλου στα Βλάχικα της Βάρης, 2 χιλιόμετρα βορείως της Βάρκιζας. Στη διάσκεψη συμμετείχαν από την κυβέρνηση: ο υπουργός Εξωτερικών Ιωάννης Σοφιανόπουλος[14] (1887-1951) (ως αρχηγός της αντιπροσωπείας), ο υπουργός Εσωτερικών Περικλής Ράλλης[15] (1891-1945), ο υπουργός Γεωργίας Ιωάννης Μακρόπουλος[16](1883-1954) και ο υποστράτηγος Παυσανίας Κατσώτας ως στρατιωτικός σύμβουλος [17](1886-1991). Την αντιπροσωπεία του ΕΑΜ αποτελούσαν: ο Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ  Γεώργιος Σιάντος (επικεφαλής της αντιπροσωπείας), ο Δημήτριος Παρτσαλίδης και ο Ηλίας Τσιριμώκος[17Α] (1892-1956) γραμματείς των κεντρικών επιτροπών του ΕΑΜ, και της ΕΛΔ (Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας) αντίστοιχα και ο αρχηγός του ΕΛΑΣ, στρατηγός Στέφανος Σαράφης[18] (1890-1957).  Παρόντες ήσαν επίσης, ως εκπρόσωποι της Μεγάλης Βρετανίας, ο διορισμένος υπουργός-σύνδεσμος (Minister Resident) για θέματα της Μέσης Ανατολής Χάρολντ Μακμίλαν[19] (1894-1986), και ο Βρετανός πρεσβευτής στην Ελλάδα σερ Ρέτζιναλντ Λήπερ[20] [Sir Reginald Leeper (1888-1968)].

Η Συμφωνία  

Οι συνομιλίες διήρκησαν έως τις 12 Φεβρουαρίου, οπότε και υπογράφηκε η ειρηνευτική συμφωνία της Βάρκιζας, τα βασικά άρθρα της οποίας αφορούσαν:

• Άρθρο 1. Την αποκατάσταση των δημοκρατικών ελευθεριών, την ελεύθερη εκδήλωση των πολιτικών φρονημάτων, την ελευθερία του τύπου, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι και την επαναφορά των συνδικαλιστικών δικαιωμάτων.
• Άρθρο 3. Την αμνήστευση των πολιτικών αλλά όχι των ποινικών αδικημάτων μετά την 4^η Δεκ. 1944.
• Άρθρο 5. Τη συγκρότηση Εθνικού Στρατού, με την κατάταξη των προβλεπόμενων προς στράτευση στρατολογικών κλάσεων. Οι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί που υπηρέτησαν στον ΕΛΑΣ θα κρινόντουσαν από ειδικά στρατιωτικά συμβούλια.
• Άρθρο 6. Το πλήρη αφοπλισμό και διάλυση των ένοπλων αντιστασιακών μονάδων του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ.
• Άρθρο 7. Την εκκαθάριση των Δημοσίων Υπηρεσιών και των Σωμάτων Ασφαλείας από όσους συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς, ή συμμετείχαν στις συγκρούσεις του Δεκεμβρίου.
• Άρθρο 9. Την διενέργεια ελεύθερου δημοψηφίσματος εντός του 1945 για το πολιτειακό, επιλογή Βασιλευομένης, ή Προεδρευομένης Δημοκρατίας και στη συνέχεια διεξαγωγή βουλευτικών εκλογών.

 

Οι Αντιπροσωπείες μετά την υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας.Πρώτη σειρά από αριστερά: Ελευθ. Σκομπορίνας, Στεφ. Σαράφης, Γιώργος Σιάντος, Ηλ. Τσιριμώκος, Ιωαν. Σοφιανόπουλος

Οι όροι ήσαν ικανοποιητικοί για την ηττημένη στρατιωτικά αριστερά, εκτός βέβαια από την αμνηστία η οποία ουσιαστικά δεν χορηγήθηκε. Η συμφωνία της Βάρκιζας δεν έλυσε τα βαθύτερα προβλήματα της χώρας αυτά που κατά κύριο λόγο προκάλεσαν τη σύγκρουση. Η συμφωνία έγινε αντικείμενο σφοδρών συζητήσεων στον χώρο της Αριστεράς. Από πολλούς και αργότερα από το ΚΚΕ θεωρήθηκε ως μέγα σφάλμα. Εκείνο που εξανάγκασε το ΚΚΕ να υπογράψει την συμφωνία, εάν δεχθούμε ότι ενεργούσε αυτοβούλως, ήταν η συναίσθηση πως, αν αποχωρούσε άπρακτη η αντιπροσωπεία του ΕΑΜ, θα επαναλαμβάνονταν οι συγκρούσεις. Μπορούσε άραγε ο ΕΛΑΣ παρά την ήττα του να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις;

Τα Κίνητρα

Για να γίνουν κατανοητά τα γεγονότα που οδήγησαν στη συμφωνία της Βάρκιζας χρειάζεται να λάβουμε υπόψη όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες. Ο Σιάντος δεν υπήρχε περίπτωση να ενεργήσει χωρίς την έγκριση του επικεφαλής της Σοβιετικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα Ρώσου συνταγματάρχου Γκριγκόρι Ποπόφ[21] (1913-1980). Ήδη από την άφιξή του το καλοκαίρι του 1944, είχε ξεκαθαρίσει στην ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΚΚΕ, ότι ο Σοβιετικός Στρατός δεν είχε σκοπό να απελευθερώσει την Ελλάδα. Οι Σοβιετικοί οι οποίοι ήλεγχαν πλήρως το ΚΚΕ, χρησιμοποίησαν τον ΕΛΑΣ ως μοχλό πίεσης κατά των Βρετανών. Ο Άλμπερτ Σπέερ[22] (1905-1981), υπουργός πολεμικής παραγωγής του Χίτλερ, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Βήμα στις 16 Σεπτεμβρίου 1976 δήλωσε: «Ἤμουν αὐτήκοος μάρτυς ἑνός γεγονότος πού προκάλεσε μεγάλη ἐντύπωση τὸ φθινόπωρο τοῦ 1944. Ὁ στρατηγός Άλφρεντ Γιόντλ[23] (1890-1946), ἀρχηγός τοῦ γερμανικοῦ ἐπιτελείου εἶπε ὅτι εἶχε ἐπιτευχθεῖ συμφωνία, μεταξύ Γερμανίας καὶ Αγγλίας, νὰ μὴν παρενοχληθεῖ ἡ ἐκκένωση τῶν γερμανικῶν στρατευμάτων ἀπό τὴν Ἑλλάδα». Η μοναδική στο είδος της συμφωνία κατά τη διάρκεια του Β΄ΠΠ επετεύχθη σε υψηλό επίπεδο μέσω Λισαβόνος. Οι Βρετανοί ήθελαν τις γερμανικές μεραρχίες να φύγουν ανέπαφες, για να χρησιμοποιηθούν εναντίον του προελαύνοντος κόκκινου στρατού και για να μην περιέλθει ο οπλισμός τους στον ΕΛΑΣ. Ο ηγέτης της ΕΣΣΔ Ιωσήφ Στάλιν δεν ήθελε να ακυρώσει την διανομή των χωρών που είχε συμφωνήσει με τον πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου Ουίνστων Τσώρτσιλ, την 9^η Οκτωβρίου του 1944 στην Μόσχα, η οποία έμεινε στην ιστορία ως η «συμφωνία των ποσοστών». Ήθελε όμως να πληρώσει με το ίδιο νόμισμα την παρασπονδία του συμμάχου του. Η επόμενη ημέρα απασχολούσε και τους δύο. Η ένοπλη επέμβαση των Βρετανών σε χώρα της σφαίρας επιρροής τους, θα έδινε το δικαίωμα στους σοβιετικούς στο μέλλον να ενεργήσουν ανάλογα στις χώρες της δικής τους επιρροής. Υπάρχει και η εκδοχή ότι επειδή η διάλυση του ΕΛΑΣ αποστερούσε από το ΚΚΕ την παντοδυναμία του, προσπάθησε να φέρει τον Τσώρτσιλ προ τετελεσμένου γεγονότος, με την «αυθόρμητη» κατάληψη της εξουσίας από τον λαό, ανεξάρτητα από τα συμφωνηθέντα με τον Στάλιν.

Διαπιστώσεις-Συμπεράσματα

Στην σύγχρονη πραγματικότητα οι στρατιωτικές συγκρούσεις επιβεβαιώνουν τη μετάβαση από ένα μονοπολικό κόσμο, στον οποίο κυριαρχούσαν οι ΗΠΑ μετά το 1991, σ΄ ένα πολυπολικό.

Στις ημέρες μας οι διεξαγόμενοι πόλεμοι στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή δεν αφήνουν αμφιβολία για τον ανταγωνισμό των ισχυρών κρατών του πλανήτη για τη δημιουργία σφαιρών επιρροής και αποκόμιση κάθε είδους οφέλους.

Η προειδοποίηση του Πούτιν προς στις ευρωπαϊκές χώρες να μείνουν έξω από την κρίση στην Ουκρανία, όπως έπραξε η Ρωσία που δεν εκμεταλλεύτηκε τις αντιευρωπαϊκές διαδηλώσεις στην Ελλάδα και την Κύπρο το 2014-2015 κατά την διάρκεια της οικονομικής κρίσεως, αποτελεί μια ακόμη απόδειξη της ύπαρξης σφαιρών επιρροής.

Ο ιστορικός ρεαλισμός επιβεβαιώνει αυτό που ανέφερε το 1936 σε αγόρευση του στη βουλή των κοινοτήτων ο Ουίνστων Τσώρτσιλ: «Ολόκληρη η ιστορία του κόσμου μπορεί να συνοψισθεί στο γεγονός ότι όταν ένα έθνος είναι ισχυρό δεν είναι δίκαιο και όταν θέλει να είναι δίκαιο δεν είναι πλέον ισχυρό». 

Αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Ηλίου, Τόμος ΕΛΛΑΣ, Αθήνα 1948.
• ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ, ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Α.Ε, Αθήνα 1977.
• Σόλων Γρηγοριάδης, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας 1941-1974, Τόμος 3^ος, Εκδόσεις Καπόπουλος 1973.
• Κομνηνού Πυρομάγλου, Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΙΣ, Εκδόσεις Δωδώνη, Αθήνα 1988.
• Αρχεία Γενικού Επιτελείου Στρατού, Κατοχή και Αντίσταση, Εκδόσεις ΓΕΣ 1998.
• Τάκης Λαζαρίδης, Απλά Μαθήματα Ιστορίας, ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα 1998.
• Γιώργος Μαργαρίτης, Ιστορία του Εμφυλίου Πολέμου, Εκδόσεις Βιβλιόραμα, Αθήνα 2001.
• Μαργαρίτα Λαζαρίδου, Πόλεμος και Αίμα, Εταιρεία Μελέτης Ελληνικής Ιστορίας, Αθήνα 2010.
• Jonathan Fenby, Συμμαχία Ρούσβελτ-Στάλιν-Τσώρτσιλ, ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Β.Ε.Ε, Αθήνα 2011.
• Ουίνστον Τσώρτσιλ, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, ΓΚΟΒΟΣΤΗΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ Α.Β.Ε.Ε, Αθήνα 2013.
• Πέτρος Στ. Μακρής Στάϊκος, Ο «Δεκέμβρης» του 1944, 4 ΑΓΝΩΣΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ, Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ , Αθήνα 2014.
• Στάθης Ν. Καλύβας, Νίκος Μαραντζίδης, ΕΜΦΥΛΙΑ ΠΑΘΗ, Εκδόσεις Μεταίχμιο, Αθήνα Σεπ 2015.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] O Αμερικάνος δικηγόρος και πολιτικός Χίραμ Τζόνσον [Hiram Johnson (1866-1945)] διετέλεσε 23^ος κυβερνήτης της Καλιφόρνιας και το 1916 εκλέχθηκε γερουσιαστής.

Χίραμ Τζόνσον

[2] Ο Γεώργιος Παπανδρέου (1888 Καλέντζι Αχαΐας-1968 Αθήνα). Διετέλεσε 3 φορές πρωθυπουργός, το 1944, το 1963 και το 1964, συνολικά επί 2,5 έτη. Έμεινε στην ιστορία με το προσωνύμιο «Ὁ Γέρος τῆς Δημοκρατίας». Πατέρας του ήταν ο ιερέας Ανδρέας Σταυρόπουλος. Το 1901 άλλαξε το επώνυμό του σε Παπανδρέου. Αποφοίτησε με άριστα από την νομική σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1909 και συνέχισε τις σπουδές του στο Βερολίνο. Δεν έλαβε μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους, απαλλαγείς λόγω προβλημάτων υγείας. Ο αδελφός του Νίκος σκοτώθηκε στην μάχη του Κιλκίς (Ιούλιος 1913). Ο Παπανδρέου υπήρξε γνήσιος κεντρώος δημοκράτης, συμβιβαστικός και όταν χρειάσθηκε δυναμικός, ο οποίος παρέμεινε πάντοτε πιστός στις αρχές και τα πιστεύω του. Απεβίωσε την 1^η Νοεμβρίου 1968 στην Αθήνα. Η κηδεία του αποτέλεσε την αφορμή της πρώτης διαδηλώσεως κατά της στρατιωτικής δικτατορίας, που επιβλήθηκε το 1967. 

Γεώργιος Παπανδρέου

[3] Στις 26 Σεπτεμβρίου 1944 στην Καζέρτα της Ιταλίας, υπογράφηκε η ομώνυμη συμφωνία, μεταξύ εκπροσώπων της βρετανικής και της ελληνικής κυβερνήσεως και των αρχηγών του ΕΛΑΣ (Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός), συνταγματάρχου Στέφανου Σαράφη και του ΕΔΕΣ (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Σύνδεσμος), συνταγματάρχου Ναπολέοντος Ζέρβα. Στην πραγματοποιηθείσα διάσκεψη στο ανάκτορο των βασιλέων της Νάπολης, έδρα του ανώτατου συμμαχικού στρατηγείου της Μεσογείου, προήδρευε ο Βρετανός στρατάρχης Χένρυ Μέιτλαντ Ουΐλσων, ανώτατος διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων της Μεσογείου. Ο υπουργός Μέσης Ανατολής Μακμίλαν υπέγραψε την συμφωνία εκ μέρους της βρετανικής κυβερνήσεως και ο Γεώργιος Παπανδρέου ως πρωθυπουργός της κυβερνήσεως «Εθνικής Ενότητος» μαζί με 4 υπουργούς (ο Μιλτιάδης Πορφυρογένης (1903-1958) και ο Γιάννης Ζεύγος από το ΚΚΕ, ο Ηλίας Τσιριμώκος (1907-1968) και ο Αλέξανδρος Σβώλος (1892-1956) από τις μη κομμουνιστικές συνιστώσες του ΕΑΜ). Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν όλα τα ένοπλα ελληνικά τμήματα να τεθούν υπό τις διαταγές του Ηνωμένου Βασιλείου.

[4] Από πλευράς των κυβερνητικών δυνάμεων οι απώλειες ανήλθαν για τους Βρετανούς σε 210 νεκρούς και 55 αγνοούμενους, και για τους Έλληνες: 3480 νεκρούς (2.540 στρατιωτικοί, 889 άνδρες της χωροφυλακής). Ο ΕΛΑΣ είχε περί τους 2.500 νεκρούς, άγνωστο αριθμό τραυματιών και 8.000 αιχμαλώτους. Οι νεκροί μεταξύ των αμάχων υπολογίζονται σε 10.000 έως 12.000, από τις συγκρούσεις εντός της πόλεως, αλλά και λόγω των περίπου 10.000 ομήρων, οι οποίοι συνελήφθησαν από την πολιτοφυλακή του ΕΑΜ, μόνο και μόνο γιατί ήσαν αστοί.

[5] Ο Βρετανός Αντιστράτηγος σερ Ρόναλντ Σκόμπι [Ronald  Scobie (1983-1969)] έμεινε γνωστός στην ιστορία ως ο επικεφαλής των βρετανικών δυνάμεων στην Ελλάδα κατά την κρίσιμη περίοδο της απελευθερώσεως από την Γερμανία και τη μάχη των Δεκεμβριανών. 

Αντιστράτηγος σερ Ρόναλντ Σκόμπι

[6] Ο Γιάννης Ζεύγος (πραγματικό όνομα Γιάννης Ταλαγάνης (Δόριζα Αρκαδίας 1897-1947) ήταν Έλληνας δάσκαλος, δημοσιογράφος, ιστορικός και ανώτατο στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ. Διετέλεσε Υπουργός Γεωργίας στη πρώτη μετακατοχική κυβέρνηση. Στα πρώτα του γραπτά υπέγραφε ως "Πολύβιος" ενώ στον κομματικό τύπο αρθρογραφούσε μαζί με τη σύζυγό του, Καίτη Νισηρίου, υπογράφοντας ως Ζεύγος για συνωμοτικούς λόγους. Το προσωνύμιό τους αυτό έγινε τελικά το επώνυμό τους. Δολοφονήθηκε τον Μάρτιο του 1947 στη Θεσσαλονίκη. 

Γιάννης Ζεύγος

[7] Ο Δημήτρης (Μήτσος) Παρτσαλίδης (1905-1980) γεννήθηκε στην Τραπεζούντα της Μικράς Ασίας και οργανώθηκε από νωρίς στο ΚΚΕ. Το 1934 εκλέχθηκε Δήμαρχος Καβάλας, γενόμενος ο πρώτος κομμουνιστής δήμαρχος στην Ελλάδα. Υπήρξε κορυφαίο στέλεχος του ΚΚΕ και του ΕΑΜ, διαδραματίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο κατά την περίοδο 1941 έως 1949. 

Δημήτρης (Μήτσος) Παρτσαλίδης

[8] Ο ταγματάρχης Θεόδωρος Μακρίδης (1899 -1981), ευρύτερα γνωστός με το ψευδώνυμο «Έκτορας» υπήρξε μέλος του ΚΚΕ και ο «επιτελικός νους» του ΕΛΑΣ κατά τη διάρκεια της Εθνικής Αντιστάσεως. 

Θεόδωρος Μακρίδης

[8Α] Ο Ταγματάρχης Πεζικού Αθηναγόρας (Θάνος) Αθηνέλλης (1901-1958), γεννήθηκε στις Κυδωνίες της Μικράς Ασίας . Συμμετείχε στην Μικρασιατική Εκστρατεία ως έφεδρος Αξιωματικός, όπου τραυματίσθηκε. Το 1940 πολέμησε στο Αλβανικό μέτωπο και στη συνέχεια στη μάχη της Κρήτης. Στη συνέχεια εντάχθηκε στον ΕΛΑΣ.

Αθηναγόρας (Θάνος) Αθηνέλλης 

[9] Ο Αντιστράτηγος Νικόλαος Πλαστήρας (Μορφοβούνι Καρδίτσας 1883-Αθήνα 1953) Διετέλεσε τρεις φορές πρωθυπουργός της Ελλάδος (3 Ιαν.-8 Απρ. 1945, 15 Απρ.-21 Αυγ. 1950, 27 Οκτ. 1951-11 Οκτ. 1952). Το 1903 κατετάγη στον στρατό και το 1907 έλαβε μέρος στον Μακεδονικό Αγώνα. Το 1909 συμμετείχε στο κίνημα στο Γουδή. Το 1912 ονομάσθηκε Ανθυπολοχαγός. Πολέμησε στους Βαλκανικούς Πολέμους (1912-13). Το 1916, συμμετείχε στο κίνημα της Εθνικής Αμύνης στη Θεσσαλονίκη. Το Μάϊο του 1917 πολέμησε στην μάχη του Σκρά ντι Λέγκεν  με τον βαθμό του ταγματάρχη, ως Διοικητής του ΙΙΙ τάγματος του 6^ου Συντάγματος Αρχιπελάγους. Το 1919 ο Αντισυνταγματάρχης Πλαστήρας στάλθηκε στην Ουκρανία ως Διοικητής του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων της 13^ης Μεραρχίας, το οποίο διοίκησε αδιαλείπτως μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1922. Ο Πλαστήρας υπήρξε γνήσιο τέκνο των στρατιωτικών κινημάτων του 1909, 1916, 1922, 1933 και 1935, τα οποία έγιναν όλα στο όνομα της Δημοκρατίας, αλλά επί της ουσίας για την κατάληψη της εξουσίας. Άγγιξε το συναίσθημα του ελληνικού λαού και ιδιαίτερα των προσφύγων, στη συνείδηση του οποίου έχει μείνει ως «ο Μαύρος Καβαλάρης». Το προσωνύμιο αυτό είχε δοθεί στον Αντισυνταγματάρχη (ΠΖ) Ιωάννη Βελισαρίου, τον ήρωα της απελευθερώσεως των Ιωαννίνων, που σκοτώθηκε στη μάχη της Κρέσνας την 13^η Ιούλιου 1913, κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο.  

Αντιστράτηγος Νικόλαος Πλαστήρας

[10] Ο Γιώργος «Γιώργης» Σιάντος (Καρδίτσα 1890 -1947), ψευδώνυμα: Γέρος, Σαγκαρινός, Θείος. Ξεκίνησε από καπνεργάτης και υπήρξε κορυφαίο στέλεχος του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα, καθοδηγητής του ΚΚΕ, του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ. Σφράγισε με τη δράση του την περίοδο της Εθνικής Αντιστάσεως και των Δεκεμβριανών, κατέχοντας τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΚΚΕ από το 1941 μέχρι το 1944.

Γιώργος «Γιώργης» Σιάντος

[11] Τα πρακτικά των συνομιλιών της υπογραφείσης μετά από ένα μήνα συμφωνίας της Βάρκιζας έχουν χαθεί.

[12] Ο Ουίνστον Λέοναρντ Σπένσερ Τσώρτσιλ [Winston Leonard Spencer Churchill (1874-1965)], υπήρξε αυθεντικός βλαστός της βρετανικής παραδόσεως, αποφοίτησε από τη Βασιλική Στρατιωτική Ακαδημία Σαντχάρστ (Sandhurst) και ξεκίνησε τη σταδιοδρομία ως Αξιωματικός του Ιππικού. Ο πατέρας του ήταν ο Λόρδος Ράντολφ Τσώρτσιλ, κατ’ επανάληψη υπουργός και βουλευτής, ενώ μητέρα του ήταν η εκπάγλου καλλονής πλούσια Αμερικανίδα Τζένι Τζέρομ. Το 1900 εκλέχθηκε για πρώτη φορά βουλευτής με το κόμμα των συντηρητικών. Η παρουσία του στο κοινοβούλιο υπήρξε συνεχής μέχρι το 1964 (με εξαίρεση τη διετία 1920-1922), πάντοτε με τους συντηρητικούς πλην της τετραετίας 1906-1910 που μετεπήδησε στους Φιλελεύθερους. Θήτευσε δύο φορές ως πρωθυπουργός (1940-1945 και 1951-1955). 

Ουίνστον Τσώρτσιλ

[13] Ο Ιωσήφ Στάλιν (1878-1953), ήταν υιός αλκοολικού τσαγκάρη από τη Γεωργία. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωσήφ Βησσαριώνοβιτς Τζουγκασβίλι. Αποφοίτησε από ιεροδιδασκαλείο και το 1901 προσχώρησε στο Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα. Το 1913 υιοθέτησε το όνομα Στάλιν, το οποίο στα ρωσικά σημαίνει «ατσάλινος». Λόγω της εξτρεμιστικής του δράσεως συνελήφθη κατ’ επανάληψη και εξορίστηκε για 4 χρόνια στην Σιβηρία (1913-1917). Τον Απρίλιο του 1922 ανέλαβε Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρωσίας, θέση την οποία διατήρησε μέχρι τον θάνατό του, κυβερνώντας με σιδερένια πυγμή τη Ρωσία επί 31 συναπτά έτη. Γνώριζε να υποκρίνεται και να περιμένει, εργαζόμενος με σύστημα και επιμονή. Ήταν αδίστακτος, σκληρός, άκαμπτος, ψυχρός υπολογιστής, δόλιος και πανούργος. Ο Στάλιν σημάδεψε την ιστορία της Ρωσίας εμπλεκόμενος σε τέσσερα μεγάλα γεγονότα. α. Την εκβιομηχάνισή της. β. Την κολεκτιβοποίηση της γεωργίας. γ. Τις δίκες της Μόσχας. και δ. Τη διεύθυνση του «Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)». Ο κοινός παρονομαστής όλων αυτών υπήρξε το αίμα και ο τρόμος. Για να εδραιώσει την κυριαρχία του στο κόμμα και για να μην υπάρχουν αμφισβητήσεις και διαφωνίες, εκατοντάδες χιλιάδες συνελήφθησαν και προσήχθησαν σε προκατασκευασμένες δίκες. Από τα 2 εκατομμύρια που δικάσθηκαν, οι 750 χιλιάδες εκτελέσθηκαν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ότι από τα 139 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του 17^ου Συνεδρίου (1934) εκτελέσθηκαν τα 98. Χάρη σε αυτές τις ιδιότητες από άσημος μουζίκος, εξελίχθηκε στον παντοδύναμο άρχοντα του Κρεμλίνου. 

 Ιωσήφ Στάλιν

[14] Ο Ιωάννης Σοφιανόπουλος (1887-1951) υπήρξε διαπρεπής νομικός πολιτικός και διπλωμάτης και θεωρείται ένας από τους πρόδρομους της μεταπολιτευτικής πατριωτικής αριστεράς. Ξεκίνησε τη πολιτική του σταδιοδρομία ως στενός συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου, αλλά σταδιακά μετακινήθηκε προς τον σοσιαλιστικό και αγροτικό χώρο, διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις την ταραγμένη δεκαετία του 1940.  

Ιωάννης Σοφιανόπουλος 

[15]  Ο Περικλής Ράλλης (1891-1945) υπήρξε δικηγόρος και πολιτικός του αντιβενιζελικού χώρου. Εντάχθηκε στο Λαϊκό Κόμμα και εκλέχθηκε βουλευτής Μεσσηνίας, ενώ ανέλαβε σημαντικά υπουργικά χαρτοφυλάκια κατά τη περίοδο του Μεσοπολέμου και μετά την απελευθέρωση. 

Περικλής Ράλλης

[16] Ο Ιωάννης Μακρόπουλος (1883-1954) υπήρξε διαπρεπής νομικός και πολιτικός. Διετέλεσε Δήμαρχος Λαμιέων, βουλευτής, Υπουργός Γεωργίας και Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων. 

Ιωάννης Μακρόπουλος 

[17] Ο υποστράτηγος Παυσανίας Κατσώτας (1896-1981) διέγραψε μια σπουδαία στρατιωτική σταδιοδρομία και στη συνέχεια αναδείχθηκε σε δραστήριο πολιτικό στέλεχος των κομμάτων του κεντρώου χώρου. Το 1954 εκλέχθηκε Δήμαρχος Αθηναίων. 

Yποστράτηγος Παυσανίας Κατσώτας

[17Α] Ο Αλέξανδρος Σβώλος (Κρούσοβο Σκοπίων 1892-1956) σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινουπόλεως και Αθηνών. Το 1929 έλαβε την έδρα του Συνταγματικού Δικαίου, όπου παρέμεινε μέχρι το 1946 οπότε και αποπέμφθηκε οριστικά κατηγορούμενος ως «ελληνόφων καθηγητής και αποστάτης της εθνικής ιδέας». Το 1944 έγινε Πρόεδρος της ΠΕΕΑ και συμμετείχε μ΄ αυτή την ιδιότητα στο Συνέδριο του Λιβάνου. Στις 6 Σεπτεμβρίου 1944 ο Σβώλος ανέλαβε υπουργός Οικονομικών της Οικουμενικής Κυβερνήσεως υπό το Παπανδρέου. 

Ο Αλέξανδρος Σβώλος.

[18] Ο Υποστράτηγος Στέφανος Σαράφης (Τρίκαλα 1890-1957), συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Συμμετείχε στο αποτυχημένο κίνημα του Βενιζέλου της 5^ης Μαρτίου 1935, συνελήφθη και καταδικάσθηκε σε ισόβια κάθειρξη και καθαίρεση. Επανήλθε στο βαθμό του μετά την αμνηστία που χορηγήθηκε από τον Βασιλέα Γεώργιο Β΄ το ίδιο έτος. Κατά την κατοχή οργάνωσε την Αντιστασιακή «Οργάνωση 3Α (Αγών-Ανόρθωση-Ανεξαρτησία). Την 1^η Μαρτίου 1943, ανέλαβε στρατιωτικός διοικητής του ΕΛΑΣ, αφού πρώτα κρατήθηκε και διαπομπεύθηκε από τους κομμουνιστές. Το 1956 εκλέχθηκε βουλευτής με το κόμμα της ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά). 

Στέφανος Σαράφης

[19] O Χάρολντ Μακμίλαν, [1894-1986 (Harold Macmillan)], διετέλεσε υπουργός Εξωτερικών και υπουργός Οικονομικών στη κυβέρνηση υπό τον Άντονι Ήντεν (1955-1957) και πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου από το 1957 έως το 1963. Έμεινε γνωστός για τον ρεαλισμό το πνεύμα και τις ικανότητές του. Τραυματίστηκε σοβαρά ως αξιωματικός πεζικού κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και υπέφερε από πόνο και μερική ακινησία για το υπόλοιπο της ζωής του. 

Χάρολντ Μακμίλαν

[20] Ο Σερ Ρέτζιναλντ «Ρεξ» Γουίλντιγκ Άλλεν Λήπερ [1888-1968 (Reginald “Rex” Wilding Allen Leeper)] υπήρξε Βρεττανός δημόσιος υπάλληλος και διπλωμάτης. Διετέλεσε πρεσβευτής στην Ελλάδα το διάστημα από το 1943 έως το 1946. Ηγήθηκε της βρετανικής πολιτικής κατά την κρίσιμη περίοδο μετά την απελευθέρωση και διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο κατά τα Δεκεμβριανά. 

Ρέτζιναλντ Λήπερ

[21] Ο Συνταγματάρχης Γκριγκόρι Ποπόφ (1913-1980) ήρθε στην Ελλάδα την 24^η Ιουλίου 1944, ως επικεφαλής οκταμελούς Σοβιετικής Στρατιωτικής Αποστολής και εγκαταστάθηκε στο Περτούλι Καρδίτσας. Σε αναφορά του προς τη Μόσχα χαρακτήρισε τους Έλληνες αντάρτες ως μία "ένοπλη συμμορία η οποία δεν χρίζει σοβιετικής υλικής στήριξης". 

Συνταγματάρχης Γκριγκόρι Ποπόφ

[22] Ο αρχιτέκτονας Άλμπερτ Σπέερ [Albert Speer (1905-1981)], ήταν μεγαλοαστικής καταγωγής, από πατέρα και παππού αρχιτέκτονες. Διετέλεσε υπουργός Εξοπλισμών του Τρίτου Ράιχ. Στη δίκη της Νυρεμβέργης καταδικάστηκε σε φυλάκιση 20, κριθείς ένοχος για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και παραβάσεις του δικαίου του πολέμου. Ήταν από τους λίγους ναζιστές αξιωματούχους που κατά τη διάρκεια της δίκης εξέφρασαν τύψεις και ενοχές για τα εγκλήματα των ναζιστών. 

Άλμπερτ Σπέερ 

[23] O Στρατηγός Άλφρεντ Γιοντλ (1890-1946) (Alfred Jodl), υπήρξε στενός συνεργάτης του Χίτλερ. Κατείχε την θέση του αρχηγού του επιτελείου επιχειρήσεων της Ανώτατης Διοικήσεως της Βέρμαχτ (Oberkommando der Wehrmacht, OKW). Υπήρξε κατηγορούμενος στην δίκη της Νυρεμβέργης, κρίθηκε ένοχος όλων των κατηγοριών και καταδικάσθηκε σε θάνατο διά απαγχονισμού. Εκτελέσθηκε την 16 Οκτ 1946. 

Στρατηγός Άλφρεντ Γιοντλ  

ΤΕΛΟΣ