Από: Αντιστράτηγο ε.α. Ιωάννη Κρασσά

«Mή νομίσετε ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ ΟΧΙ πάρθηκε ἔτσι, σὲ μὶα στιγμή. Μή φαντασθῆτε ὅτι ἐμπήκαμε στὸν πόλεμο αἰφνιδιαστικά. Ἤ ὅτι δὲν ἔγινε πᾶν ὅ,τι ἐπετρέπετο καὶ μποροῦσε νὰ γίνη διἀ νὰ τὀν ἀποφύγουμε». Απὸ τὴν ομιλία του πρωθυπουργού της Ελλάδος Ιωάννη Μεταξά[1] (1871-1941) προς τούς αρχισυντάκτες καὶ εκδότες των Αθηναϊκών εφημερίδων στις 30 Οκτωβρίου 1940.

 Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος

Η ένοπλη σύγκρουση μεταξύ δύο εθνών δεν αποτελεί συμβάν το οποίο προκύπτει εκ του μηδενός και άνευ ενδείξεων. Ιστορικά, κανένας πόλεμος δεν αποτέλεσε ποτέ κεραυνό εν αιθρία. Την 05:30 της 28^ης Οκτωβρίου 1940, τα ιταλικά στρατεύματα επιτέθηκαν κατά των ελληνικών δυνάμεων κατά μήκος της ελληνοαλβανικής μεθορίου. Το γεγονός αυτό σηματοδότησε την έναρξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου ο οποίος τερματίσθηκε στις 2 Ιουνίου 1941, με την ολοκληρωτική κατάληψη της Ελλάδος από τις δυνάμεις του Άξονος, με τελευταία την Κρήτη, μετά την επίθεση και της Γερμανίας κατά της πατρίδος μας την 6^η Απριλίου 1941. Η πορεία προς το πόλεμο είχε γίνει αντιληπτή προ πολλού. Ο χρόνος που έχει παρέλθει έκτοτε έδωσε τη δυνατότητα να διερευνηθούν και οι αιτίες που οδήγησαν τον δικτάτορα της Ιταλίας Μπενίτο Μουσολίνι[2] (1883-1945) να λάβει αυτή την απόφαση.

Η Είσοδος της Ιταλίας στον Πόλεμο

Κατά τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο η Ιταλία, παρότι συνδεόταν με συνθήκη συμμαχίας με τη Γερμανία και την Αυστροουγγαρία, συντάχθηκε με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, γιατί είχε εδαφικές διεκδικήσεις σε βάρος της Αυστρίας (Ίστρια-Τρέντο) και της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Σμύρνη, Αλεξανδρέττα). Υπάρχει  μία διάχυτη άποψη ότι το οικονομικό όφελος αποτελεί την μοναδική αιτία των στρατιωτικών συγκρούσεων. Η αύξηση της ισχύος οδηγεί τους περισσότερους ηγέτες, και ειδικότερα τους δικτατορικούς, στην απόκτηση όσο το δυνατόν επιπλέον κυριαρχίας. Όσο μεγαλύτερη είναι η επικράτεια και ο έλεγχος των κρατών στη σφαίρα επιρροής τους, τόσο μεγαλύτερα είναι τα οφέλη τους, συμπεριλαμβανομένων και των οικονομικών. Η κύρια επιδίωξη του Μουσολίνι κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ο έλεγχος ολοκλήρου της Μεσογείου, την οποία θεωρούσε «δική του θάλασσά[3] (Mare Nostrum)». Η Τουρκία στις ημέρες μας προβάλλει ένα παρόμοιο αφήγημα με το αναθεωρητικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», επιδιώκοντας να ελέγξει το χώρο της Ανατολικής Μεσογείου.

Από την εισβολή στην Πολωνία[4] την 1^η Σεπτεμβρίου 1939, μέχρι την 10^η Μαΐου του 1940, όταν η Γερμανία εισέβαλε στη Γαλλία, (βλέπε σχετικό άρθρο: Η Γερμανική Επίθεση κατά της Δύσεως το 1940) ο Μουσολίνι τηρούσε στάση αναμονής. Η Ιταλία εισήλθε στον πόλεμο την 10^η Ιουνίου 1940, λίγες ημέρες πριν την κατάρρευση της Γαλλίας. Την 17^η Ιουνίου στο Μόναχο ο Ντούτσε διατύπωσε στον Χίτλερ[5] (1889-1945) τις ιταλικές διεκδικήσεις: Νίκαια, Κορσική, Τυνησία, Τζιμπουτί. Η συνάντηση του Μονάχου υπήρξε μια οδυνηρή έκπληξη για τον Ιταλό δικτάτορα. Ο Χίτλερ υπολόγιζε τους νικημένους Γάλλους περισσότερο από τους «νικητές» Ιταλούς. Μετά από αυτή την απογοήτευση, ο Ντούτσε αγωνιούσε μήπως η Αγγλία ζητήσει συνθηκολόγηση, χωρίς ο ίδιος να έχει προλάβει να καταλάβει κάποια χώρα, για να την χρησιμοποιήσει ως διαπραγματευτικό αντάλλαγμα.

Ο Μπενίτο Μουσολίνι

Από τον Αύγουστο του 1940 ο ιταλικός στρατός προετοιμαζόταν για την κατάληψη της Αιγύπτου και της Ελλάδος. Ο στρατάρχης Ροδόλφο Γκρατσιάνι[6] (1882-1955) επικεφαλής 200.000 ανδρών θα επιτίθετο κατά της Αιγύπτου, ενώ ο υποστράτηγος Βισκόντι Πράσκα[7] (1883-1961) με 100.000 άνδρες κατά της Ελλάδος. Ο Χίτλερ δεν είχε αντίρρηση για την επίθεση κατά της Αιγύπτου, αλλά δεν ήθελε εμπλοκή στα Βαλκάνια, φοβούμενος τη δημιουργία δεύτερου μετώπου, όπως συνέβη κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο Μουσολίνι ήθελε να παρουσιάσει τις δικές του στρατιωτικές επιτυχίες στον ισχυρό σύμμαχό του, που είχε καταλάβει όλη την Ευρώπη. Τον Αύγουστο του 1940, ο Ιταλός δικτάτορας κατέλαβε τη Βρετανική Σομαλία, ενώ τον Σεπτέμβριο εισέβαλε στην Αίγυπτο και άρχισε να βομβαρδίζει τη Μάλτα. Η κατάληψη της Ελλάδος θα σφράγιζε την κυριαρχία του στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι τρεις εκστρατείες διέσπασαν τις ιταλικές δυνάμεις, η υποστήριξη των οποίων πραγματοποιούνταν μόνο από θαλάσσης και αέρος, γεγονός που ξεπερνούσε τις δυνατότητες της Ιταλίας. Η συγκέντρωση όλων των δυνάμεων σε έναν αντικειμενικό σκοπό, καθιστά ευκολότερη την υλοποίησή του. Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία από τέσσερις κατευθύνσεις (Κίεβο, Χάρκοβο, Ντονμπάς, Κριμαία), χρησιμοποιώντας 200.000 στρατιώτες. Για το μέγεθος της Ουκρανίας έπρεπε να χρησιμοποιηθούν περισσότερα στρατεύματα. Κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο  στον ίδιο χώρο, όταν οι Γερμανοί επιτέθηκαν κατά της Ρωσίας, χρησιμοποίησαν 41 μεραρχίες συνολικής δυνάμεως 900.000 ανδρών. Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, θα ήταν καλύτερο να είχαν χρησιμοποιηθεί όλες οι δυνάμεις μόνο σε μία κατεύθυνση (πχ του Κιέβου).

Τον Οκτώβριο του 1940, ο Ιταλός δικτάτορας προσδοκούσε ότι:

• α.     Ο Γκρατσιάνι θα καταλάμβανε την Αίγυπτο.
• β.     Η Μάλτα θα περιέρχονταν στην Ιταλία.
• γ.     Ο Ιταλικός Στρατός θα νικούσε τον Ελληνικό.
• δ.     Η Μεγάλη Βρετανία σύντομα θα συνθηκολογούσε.

Διαψεύστηκε σε όλα.

Ο Ιωάννης Μεταξάς

Ο Μεταξάς είχε φροντίσει για την προς πόλεμο προπαρασκευή της χώρας[8], διέταξε μυστική επιστράτευση και ενίσχυσε επιλεκτικά τους παραμεθορίους σχηματισμούς, διότι δεν ήθελε να προκαλέσει την αποστολή επιπλέον ιταλικών δυνάμεων στην Αλβανία. Δεδομένων των συνθηκών η ουδετερότητα δεν υφίστατο ως επιλογή για τη χώρα μας. Η απόφασή του να πολεμήσει συντασσόμενος με το Ηνωμένο Βασίλειο, υπήρξε αποτέλεσμα της εκτιμήσεως του ότι όποιος ελέγχει τις θάλασσες, στο τέλος θα νικήσει. Επιπροσθέτως η Γερμανία, για την προσχώρηση της Ελλάδος στη «Νέα Τάξη» πραγμάτων, ζήτησε την εκχώρηση της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας στη Βουλγαρία και των Ιονίων Νήσων και μέρους της Ηπείρου στην Ιταλία. Το φθινόπωρο του 1940 η γενική αίσθηση ήταν ότι ο Άξονας ήταν ο μεγάλος νικητής. Η μάχη της Αγγλίας βρισκόταν στο αποκορύφωμά της, ενώ ο Χίτλερ ετοιμαζόταν για την κατάληψη των βρετανικών νήσων. Στα τέλη Σεπτεμβρίου στη μάχη της Αγγλίας, ο Τσώρτσιλ[9] (1874-1965) κέρδισε την πρώτη του νίκη, υποχρεώνοντας τον Χίτλερ να αλλάξει τα σχέδια του. Ο Μεταξάς έγραψε στο ημερολόγιό του ότι μετά από αυτό ο Χίτλερ θα στραφεί κατά της Ρωσίας και κατά των Βαλκανίων (Εγγραφή στο ημερολόγιο του της 28^ης Μαρτίου 1940). Θεωρούσε βέβαιη την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο και πίστευε ότι η Γερμανία στο τέλος θα ηττάτο.

Η Απόφαση του Μουσολίνι

Την 7^η Οκτωβρίου 1940 ο Χίτλερ απέστειλε στρατεύματα στην Ρουμανία, χωρίς να το γνωστοποιήσει στον Μουσολίνι, συνεγγυητή των νέων ρουμανικών συνόρων. Ο Ιταλός δικτάτορας έξαλλος δήλωσε: «Θα τον πληρώσω με το ίδιο νόμισμα. Από τις εφημερίδες θα πληροφορηθεί ότι κατέλαβα την Ελλάδα». Την 15^η Οκτωβρίου 1940 οριστικοποίησε την απόφασή του ότι η επίθεση κατά της χώρας μας, έπρεπε να εκτοξευθεί μέχρι το τέλος του μηνός. Θεώρησε την Ελλάδα έναν εύκολο αντίπαλο και εκτίμησε εσφαλμένα τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν μία στρατιωτική επιχείρηση. Το ορεινό του εδάφους σε συνδυασμό με τις φθινοπωρινές βροχοπτώσεις δυσκόλευε  τις μετακινήσεις των στρατευμάτων και τις αεροπορικές επιχειρήσεις. Ο αρχηγός των ιταλικού στρατού στρατάρχης Πιέτρο Μπαντόλιο[10] (1871-1956) θεωρούσε ότι δεν είχε γίνει η απαιτούμενη προπαρασκευή και πρότεινε την αναβολή της επιθέσεως έως την άνοιξη. Δεν είχε το σθένος όμως να εμείνει στις απόψεις του και υπέκυψε στα ατεκμηρίωτα επιχειρήματα του υπουργού εξωτερικών και εμπνευστού της επιχειρήσεως κόμη Γκαλεάτσο Τσιάνο[11] (1903-1944) ότι:

• α.     Ο ελληνικός στρατός ήταν απροπαρασκεύαστος και άνευ ηθικού.
• β.     Οι αλβανικής καταγωγής μουσουλμάνοι κάτοικοι της Ηπείρου (Τσάμηδες της Θεσπρωτίας) θα εξεγείρονταν.
• γ.     Η Βουλγαρία θα επιτίθετο κατά της χώρας μας.
• δ.     Έλληνες αξιωματούχοι είχαν εξαγοραστεί και θα πρότειναν την αποδοχή των ιταλικών αξιώσεων.

Ο Μουσολίνι ωστόσο δεν είχε κατανοήσει το πατριωτικό φρόνημα και τη θέληση του ελληνικού λαού, ο οποίος είχε αποδεχθεί να αγωνισθεί μέχρις εσχάτων. Ότι επακολούθησε αποτέλεσε το λογικό επακόλουθο αυτής της ηρωικής αποφάσεως.

Αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ο Ιωάννης Μεταξάς γεννήθηκε την 12^η Απριλίου 1871 στην Ιθάκη και αποβίωσε την στις 29 Ιανουαρίου 1941 στην Αθήνα. Το 1890 αποφοίτησε από την Σχολή των Ευελπίδων 1^ος στη τάξη του, ονομασθείς Ανθυπολοχαγός Μηχανικού. Ήταν ιδιοφυής, εργατικός, ισχυρογνώμων και πολυπράγμων. Διακρίνονταν για την συστηματική και λεπτομερή προσέγγιση των θεμάτων που αναλάμβανε να φέρει σε πέρας. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Ελευθέριος Βενιζέλος τον επέλεξε πρώτο υπασπιστή του, όταν εκλέχθηκε πρώτη φορά πρωθυπουργός της Ελλάδος το 1910. Ο Μεταξάς ήταν στρατιωτικός με ανεπτυγμένα σε πολύ υψηλό βαθμό τα προσόντα του επιτελικού αξιωματικού, διέθεται επίσης διευρυμένη σκέψη και πολιτικό αισθητήριο.

 Ιωάννης Μεταξάς

[2] Ο Μπενίτο Αμίλκαρε Αντρέα Μουσολίνι (1883-1945) γεννήθηκε στη κωμόπολη Βαρνάτο ντει Κόστα της Επαρχίας Εμίλια Ρομάνια της Βορείου Ιταλίας. Σπούδασε δάσκαλος αλλά γρήγορα στράφηκε στη πολιτική, οπότε και ίδρυσε το φασιστικό κόμμα Ιταλίας. Κυβέρνησε δικτατορικά την Ιταλία από το 1922 έως το 1943, μέχρι που τον ανέτρεψε ο στρατάρχης Μπαντόλιο. Κατέφυγε στην Βόρειο Ιταλία όπου με τη βοήθεια των Γερμανών ίδρυσε την «Δημοκρατία του Σαλό». Τον Απρίλιο του 1945 συνελήφθη και εκτελέστηκε από Ιταλούς αντάρτες.

Μπενίτο  Μουσολίνι

[3] Η λατινική έκφραση Mare Nostrum (Μάρε Νόστρουμ) σημαίνει «η θάλασσά μας». Αρχικά χρησιμοποιήθηκε κατά τους Καρχηδονιακούς Πολέμους για την Τυρρηνική Θάλασσα. Με την ολοκληρωτική κυριαρχία των Ρωμαίων σε ολόκληρη τη λεκάνη της Μεσογείου (ιδιαίτερα επί αυτοκρατορίας Τραϊανού γύρω στο 117 μ.Χ.), ο όρος καθιερώθηκε για να δηλώσει τον απόλυτο έλεγχο και την πολιτική κυριαρχία τους στο εσωτερικό υδάτινο πέρασμα.

Εξώφυλλο σχολικού τετραδίου της εποχής του Μουσολίνι με την "mare nostrum".

[4] Την 1^η Σεπτεμβρίου 1939 η Γερμανία εισέβαλε στην Πολωνία εκ δυσμών με 60 μεραρχίες και 6 ταξιαρχίες συνολικής δυνάμεως 1,5 εκατ. ανδρών, ενώ 16 ημέρες αργότερα εισέβαλλε η Σοβιετική ένωση εξ ανατολών με 33 μεραρχίες και 8 ταξιαρχίες, δυνάμεως 550.000 ανδρών. Η 1^η Σεπ. 1939 θεωρείται από τους ιστορικούς ως η ημερομηνία ενάρξεως του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

[5] Ο Αδόλφος Χίτλερ (1889-1945) γεννήθηκε στο Μπράουναου αμ Ιν (Braunau am Inn) της Αυστρίας. Το 1932 απέκτησε την Γερμανική υπηκοότητα. Υπήρξε αρχηγός και ιδρυτής του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Κόμματος [NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei)], γνωστό και ως ναζιστικό Κόμμα. Στις βουλευτικές εκλογές του 1932 το κόμμα του προτιμήθηκε από το 37% του εκλογικού σώματος. Στις 30 Ιανουαρίου 1933, λόγω της κοινοβουλευτικής του δύναμης και των πολιτικών πιέσεων, ο πρόεδρος της Γερμανίας Στρατάρχης Πάουλ φον Χίντενμπουργκ (1847-1934) διόρισέ τον Χίτλερ Καγκελάριο της Γερμανίας. Το γεγονός αυτό σηματοδότησε την κατάλυση της δημοκρατίας και την εγκαθίδρυση του Γ΄ Ράιχ, ενός μονοκομματικού, ολοκληρωτικού καθεστώτος. Υπήρξε ο κύριος υπαίτιος της ενάρξεως του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και των δεινών που επισώρευσε.

Αδόλφος Χίτλερ

[6] Ο Ιταλός Στρατάρχης Ροδόλφος Γκρατσιάνι [Rodolfo Graziani (1882-1955)], υπήρξε εξέχον μέλος του Φασιστικού Κόμματος και συμμετείχε στις εκστρατείες στην Αφρική (Αιθιοπία, Σομαλία) πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄ΠΠ. Έμεινε στην ιστορία για την ακραία σκληρότητα που επέδειξε κατά την άσκηση της διοικήσεως του.

Στρατάρχης Ροδόλφος Γκρατσιάνi

[7] Ο Ιταλός Στρατηγός Σεμπαστιάνο Βισκόντι Πράσκα (1883-1965) συμμετείχε στον Ιταλοτουρκικό πόλεμο το 1911 και στον Α΄ ΠΠ. Τον Οκτώβριο του 1940 τοποθετήθηκε επικεφαλής των ιταλικών στρατευμάτων στην Αλβανία. Έμεινε στην ιστορία για την αποτυχημένη διεύθυνση επιθέσεως κατά της Ελλάδος. Ο Πράσκα επιζήτησε μετά επιτάσεως να αναλάβει την επιχείρηση ελπίζοντας σε μια εύκολη νίκη.

 Στρατηγός Βισκόντι Πράσκα 

[8] Από το 1922 έως το 1940 διετέθησαν για την Εθνική Άμυνα 21 δισ. δραχμές, από τα οποία τα 16 κατά το διάστημα από 1935 έως την έκρηξη του πολέμου. Σε πρώτη φάση εκπονήθηκε το σχέδιο αμύνης της χώρας, για την απόκρουση επιθέσεως από την Βουλγαρία υπό την ονομασία «Σχέδιο Β». Μετά την κατάληψή της Αλβανίας από την Ιταλία τον Απρίλιο του 1939, προβλέφθηκε και η άμυνα από την κατεύθυνση της Αλβανίας, Σχέδιο Ι-Β (Ιταλία- Βουλγαρία). Η κυβέρνηση για την αποτελεσματική υπεράσπιση της εδαφικής μας ακεραιότητος έθεσε 5 κύριους στόχους:

• α.  Την προμήθεια όπλων, μέσων και υλικών για την συγκρότηση 15 Μεραρχιών και 4 Ταξιαρχιών Πεζικού και μίας Μεραρχίας Ιππικού.
• β.  Την προετοιμασία της επιστρατεύσεως για την πλήρη επάνδρωση και ενεργοποίηση αυτών.
• γ.  Την εντατική εκπαίδευση τόσο του ενεργού στρατού, όσο και της εφεδρείας.
• δ.  Την κατασκευή οχυρωματικής γραμμής κατά μήκος της Ελληνοβουλγαρικής μεθορίου.

[9] Ο Σερ Ουίνστων (Λέοναρντ, Σπένσερ) Τσώρτσιλ, (1874-1965) υπήρξε πολιτικός, στρατιωτικός, δημοσιογράφος και συγγραφέας. Πατέρας του ήταν ο Λόρδος Ράντολφ Τσώρτσιλ και μητέρα του η Αμερικανίδα καλλονή Τζένη Τζερόμ, κόρη χρηματιστού. Ο Τσώρτσιλ μαζί με τον Ρούζβελτ και τον Στάλιν θεωρούνται οι τρεις «μεγάλοι» του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ξεκίνησε την σταδιοδρομία του ως Αξιωματικός του βρετανικού στρατού και συμμετείχε σε διάφορες εκστρατείες (Ινδία, Σουδάν, Α΄ΠΠ). Διετέλεσε δύο φορές πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου (1940-45 και 1951-55) και έλαβε το Νόμπελ Λογοτεχνίας για την συγγραφή της πεντάτομης ιστορίας του Β΄ΠΠ. Ο Τσώρτσιλ βίωσε τους δύο παγκοσμίους πολέμους από θέσεις υψηλής ευθύνης και  συνέδεσε το όνομά του με το πεπρωμένο της  χώρας μας. Στον Α΄ΠΠ η συμμετοχή μας στην εκστρατεία της Καλλίπολης, απετέλεσε μία από τις κύριες αιτίες του εθνικού διχασμού. Στον Β΄ΠΠ η παρουσία του στην Αθήνα, τα Χριστούγεννα του 1944 και η αποστολή βρετανικών στρατευμάτων απέτρεψαν την δια της βίας κατάληψη της εξουσίας από το ΚΚΕ.

Ουίνστων Τσώρτσιλ

[10] Ο Στρατάρχης Πιέτρο Μπαντόλιο (1871-1956) υπηρέτησε ως αρχηγός του Γενικού Ιταλικού Επιτελείου σε δύο περιόδους το 1919-21 και το 1925-28. Τοποθετήθηκε κυβερνήτης της Λιβύης από το 1928 έως το 1934 και αρχηγός των ιταλικών δυνάμεων στην Αιθιοπία (1935-36). Το 1940 διαφώνησε με το Μουσολίονι και παραιτήθηκε από αρχηγός των ιταλικών ενόπλων δυνάμεων, ενώ το 1943 τον ανέτρεψε, ανέλαβε πρωθυπουργός και τάχθηκε με το πλευρό των συμμάχων. 

Στρατάρχης Πιέτρο Μπαντόλιο

[11] Ο Τζαν Γκαλεάτσο Τσιάνο (1903-1944), ήταν Ιταλός πολιτικός και διπλωμάτης, γιος του ναυάρχου Κονστάντσιο Τσιάνο. Ξεκίνησε ως δημοσιογράφος και στη συνέχεια εισήλθε στο διπλωματικό σώμα. Το 1930 νυμφεύθηκε τη κόρη του Μουσολίνι Έντα και το 1936 ανέλαβε Υπουργός Εξωτερικών. Το 1944 εκτελέσθηκε στη Βερόνα κατόπιν διαταγής του Μουσολίνι με τη κατηγορία της προδοσίας.

ΤΕΛΟΣ