Από: Αντιστράτηγο ε.α. Ιωάννη Κρασσά
«Μόνο ένας ανόητος μαθαίνει από τα λάθη του. Ο έξυπνος άνθρωπος μαθαίνει από τα λάθη των άλλων». Όττο φον Μπίσμαρκ (1815-1898), ο πρώτος καγκελάριος (πρωθυπουργός) της Γερμανίας μετά την ενοποίησή της το 1871.
Ο Πρώτος Ιστορικός
Το 431 π.Χ. οι Αθηναίοι έσπευσαν προς βοήθεια των Κερκυραίων, οι οποίοι βρίσκονταν σε πόλεμο κατά των Κορινθίων, συμμάχων των Σπαρτιατών. Η ενέργεια της Αθήνας σηματοδότησε την έναρξη του Πελοποννησιακού πολέμου, ο οποίος διήρκησε 27 χρόνια. Ο Αθηναίος στρατηγός Θουκυδίδης[1] (460-399 π.Χ.) επικεντρώθηκε στην καταγραφή των πολεμικών γεγονότων, χάριν της οποίας κέρδισε την αθανασία. Την εποχή εκείνη η Κίνα ήταν γνωστή στους Έλληνες με το όνομα Σήρες ή Σηρική που προέρχεται από τη λέξη μετάξι[2]. Δεν υπάρχει περίπτωση ο επιφανέστερος Έλληνας ιστορικός να φανταζόταν ότι 2.457 χρόνια μετά, θα γινόταν αναφορά του ονόματός του κατά τη συνάντηση των ηγετών των δύο ισχυρότερων κρατών του πλανήτη.
Η Συνάντηση στο Πεκίνο
Στις 14 Μαΐου στο Πεκίνο, ο πρόεδρος της Κίνας Σι Τζινπίνγκ[3] (1953) προσφωνώντας τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ (1946), του συνέστησε να μην πέσουν στην παγίδα του Θουκυδίδη, σχετικά με το αναπόφευκτο της συγκρούσεως μιας ανερχομένης δυνάμεως η οποία απειλεί την κυριαρχία μιας άλλης. Ο Αμερικανός πολιτικός αναλυτής Γκράχαμ Άλισον[4] (1940) το περιέλαβε σε άρθρο του και στη συνέχεια το χρησιμοποίησε ως τίτλο στο βιβλίο που έγραψε το 2017: «Σε τροχιά πολέμου: Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν την Παγίδα του Θουκυδίδη; (Destined for War: Can America and China Escape Thucydides’s Trap ?)». Η πατρότητα του όρου ανήκει στον συγγραφέα και βετεράνο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου Χέρμαν Γουκ[5] (1915-2019), ο οποίος πρώτος τον ανέφερε σε διάλεξή του στη Ναυτική Σχολή Πολέμου των ΗΠΑ τον Απρίλιο του 1980. Ο Γουκ παρομοίασε την αντιπαλότητα μεταξύ ΗΠΑ και ΕΣΣΔ κατά τον Ψυχρό Πόλεμο με αυτή μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης μετά το τέλος των Περσικών Πολέμων.
Ο Σι Τζινπίνγκ, ο Θουκυδίδης και ο Τράμπ.
Ο Θείος Σαμ[6]
Η Αμερική κατοικήθηκε αρχικά από αποίκους που επιθυμούσαν θρησκευτική, πολιτική και οικονομική ελευθερία. Στη συνέχεια αποτέλεσε πόλο έλξεως μεταναστών από όλα τα μέρη της γης, οι οποίοι αναζητούσαν την ευημερία τους σε μια χώρα ίσων ευκαιριών, ανεξαρτήτως καταγωγής και κοινωνικής προελεύσεως. Η πραγματοποίηση αυτού του σκοπού ονομάστηκε «Αμερικανικό Όνειρο». Η αφθονία των πρώτων υλών, η ευφορία του εδάφους, η προώθηση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και ο σεβασμός των ατομικών ελευθεριών σε συνδυασμό με την ασφάλεια που παρείχαν οι δύο ωκεανοί (Ατλαντικός και Ειρηνικός), κατέστησαν τις ΗΠΑ υπερδύναμη. Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ) των ΗΠΑ ανερχόνταν λίγο παραπάνω από το ήμισυ του παγκοσμίου, ενώ συγχρόνως ήταν η ισχυρότερη στρατιωτικά και η μοναδική πυρηνική δύναμη του πλανήτη. Το 1992, μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, η Αμερική κατέστη η μοναδική υπερδύναμη, αλλά κανένας δεν μπορούσε να αγνοήσει την ανερχόμενη Κίνα.
Ο Κόκκινος Δράκος της Ασίας[7]
- Το 1949, ο Μάο Τσετούνγκ[8] (1893-1976), ο νικητής του εμφυλίου πολέμου, ίδρυσε τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας (ΛΔΚ) στο Πεκίνο. Η ηττημένη εθνικιστική κυβέρνηση κατέφυγε στην Ταϊβάν, διατηρώντας όμως την έδρα στον ΟΗΕ εξ ονόματος όλης της Κίνας.
- Το 1971, ο ΟΗΕ αναγνώρισε τη ΛΔΚ ως τον μοναδικό νόμιμο εκπρόσωπο της Κίνας, αντικαθιστώντας την αντιπροσωπεία της Ταϊβάν, την οποία απέβαλλε από τον οργανισμό.
- Το 1978, η Κίνα ξεκίνησε τη σταδιακή απελευθέρωση της οικονομίας και τις δοσοληψίες με τις ξένες αγορές, πετυχαίνοντας υψηλούς ρυθμούς αναπτύξεως (άνω του 9% επί δεκαετίες). Το ίδιο έτος εφάρμοσε την αποκολεκτιβοποίηση της γεωργίας, επιτρέποντας στους αγρότες να πωλούν το πλεόνασμα της παραγωγής τους στην ελεύθερη αγορά.
- Το 1980 δημιούργησε Ειδικές Οικονομικές Ζώνες με ευνοϊκούς φορολογικούς και επενδυτικούς όρους, προσελκύοντας τεράστια ξένα κεφάλαια. Συγχρόνως σταμάτησε το κρατικό μονοπώλιο και επέτρεψε την ίδρυση ιδιωτικών επιχειρήσεων.
- Το 2001 η Κίνα εντάχθηκε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, ενέργεια που εκτόξευσε τις κινεζικές εξαγωγές, καθιστώντας τη χώρα το «εργοστάσιο του κόσμου».
Συμβουλή, Προειδοποίηση, ή Συνδιαλλαγή
Ο Σι Τζινπίνγκ από πάππου προς πάππου Κινέζος, στη συνάντηση με τον Τραμπ -με γερμανική καταγωγή εκ πατρός και σκωτσέζικη εκ μητρός[9]- πέτυχε αυτό που είχε σχεδιάσει. Παρουσίασε την Κίνα ως ίση με τις ΗΠΑ και η αναφορά του στον Θουκυδίδη ήταν μια προειδοποίηση ότι «Είμαστε οι ισχυρότεροι του πλανήτη και αφού μπορούμε να συμβιώσουμε ειρηνικά, δεν χρειάζεται να καταφύγουμε στον πόλεμο. Δεν το λέω εγώ, οι δικοί σου το είπαν για τη Σοβιετική Ένωση, η οικονομία της οποίας τότε δεν συγκρινόταν ούτε κατ’ ελάχιστον με τη δική μας σήμερα και γνωρίζω πόσο σοβαρά την λαμβάνεις υπόψη σου».
Το πόσο δυνατός αισθάνεται ο Σι Τζινπίνγκ φαίνεται από την αξίωσή του να μην βοηθήσει η Αμερική την Ταιβάν, γιατί μπορεί να τους οδηγήσει σε σύγκρουση. Θα μπορούσε να αναφέρει πάλι τον Θουκυδίδη, όταν οι Αθηναίοι είπαν προς τους Μηλίους «ότι κατά την ανθρώπινη κρίση το δίκαιο έχει αξία μόνο όταν υπάρχει ίση δύναμη για την επιβολή του, (Δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται)[10]».
Διαπιστώσεις-Συμπεράσματα
Το ουσιαστικό σημείο της συναντήσεως στο Πεκίνο αφορούσε την πρόθεση της Κίνας να ενσωματώσει την Ταϊβάν και τη σύσταση προς τις ΗΠΑ να μην εμπλακούν.
Υπάρχει η εκκρεμότητα της προμήθειας αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού ύψους 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ταϊβάν, η οποία αν δεν υλοποιηθεί, το επόμενο βήμα θα είναι η ανάληψη στρατιωτικής δράσεως εκ μέρους της Κίνας.
Ο Τραμπ σε δηλώσεις του ανέφερε ότι δεν ανέλαβε καμία δέσμευση προς την Ταϊβάν, καθώς πρόκειται για μια μικρή χώρα και απέχει 9.500 μίλια από τις ΗΠΑ[11]. Η ακριβής απόσταση από τη Δυτική ακτή είναι 6.450 μίλια (10.380 χιλιόμετρα). Τα Στενά του Ορμούζ απέχουν 7.300 μίλια (11.700 χιλιόμετρα).
Η απόσταση δεν είναι το πρόβλημα αλλά το διακύβευμα. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, το ζητούμενο στις διεθνείς σχέσεις παραμένει η ισχύς και η επιβίωση.
Η συνάντηση Τραμπ - Σι Τζινπίνγκ στο Πεκίνο αφορούσε τη διαχείριση της ισχύος, ώστε η υπεράσπιση των συμφερόντων των δύο υπερδυνάμεων να μην οδηγήσει σε σύγκρουση.
Πέρα από τις εμβριθείς γεωστρατηγικές αναλύσεις, η άψογη εικόνα των τμημάτων αποδόσεως τιμών των κινεζικών ενόπλων δυνάμεων, το καλωσόρισμα των παιδιών και οι εξαιρετικά φροντισμένες τριανταφυλλιές μετέδιδαν ένα ξεκάθαρο μήνυμα. "Με ό,τι ασχολούμαστε εμείς οι Κινέζοι, δίνουμε τον καλύτερο εαυτό μας και όλες μας τις δυνάμεις". Το στοιχείο αυτό αποτελεί δομικό συστατικό ενός μεγάλου κράτους.
Ο Τραμπ από την άλλη, διανύει το δεύτερο έτος της προεδρικής του θητείας και παρότι εκλέχθηκε με το σύνθημα «Κάντε την Αμερική Πάλι Μεγάλη [Make America Great Again (MAGA)], δείχνει να μην έχει βρει τον τρόπο με τον οποίο θα το επιτύχει.
Όσο για εμάς, κατατριβόμαστε με τα μικρά και τα ασήμαντα, βυθισμένοι στον επαρχιωτισμό μας, αδυνατώντας να προστατεύσουμε τις ζωές μας από την επικίνδυνη οδηγική συμπεριφορά μας. Ο Θουκυδίδης μας υπενθυμίζει ότι κάποτε επιτυγχάναμε τα μεγάλα και τα σπουδαία. Ευτυχώς υπάρχει η τεχνητή νοημοσύνη για να καλύπτει την αμάθειά μας. Ποιος θα μας σώσει όμως από την ανοησία μας ;
Αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς
Μάϊος 2026
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
[1] Ο Θουκυδίδης (460-399 π.Χ.) ήταν ο κορυφαίος αρχαίος Έλληνας ιστορικός. Η συγγραφή του Πελοποννησιακού Πολέμου αποτελεί το πρώτο δείγμα επιστημονικής καταγραφής της ιστορίας και παραμένει σημείο αναφοράς μέχρι σήμερα.
Ο Θουκυδίδης
[2] Η αρχαιότερη ελληνική πηγή που αναφέρει τη Κίνα είναι τα Γεωγραφικά του Στράβωνος (64-24 π.Χ.). Αργότερα, τον 2ο αιώνα μ.Χ., ο Κλαύδιος Πτολεμαίος (100-170 μ.Χ.) χαρτογράφησε τη Σηρική και τις Σίνες στα ανατολικά όρια του γνωστού κόσμου.
[3] Ο Σι Τζινπίνγκ [1953 (Xí Jìnpíng)] από το 2013 είναι ο 7ος Πρόεδρος της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας και Αρχηγός του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού.
Ο Σι Τζινπίνγκ.
[4] Ο Γκράχαμ Άλισον [1940 (Graham Allison)] είναι καθηγητής του πανεπιστημίου Χάρβαρντ και χρησιμοποίησε τον όρο «Παγίδα του Θουκυδίδη» σε άρθρο του στους Financial Times και αργότερα τον ανέπτυξε περισσότερο στο βιβλίο του το 2017, με τίτλο «Σε τροχιά πολέμου: Μπορούν οι ΗΠΑ και η Κίνα να αποφύγουν την Παγίδα του Θουκυδίδη;»
Ο Γκράχαμ Άλισον.
[5] Ο Χέρμαν Γούκ (1915-2019) ήταν Αμερικανός συγγραφέας. Κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, από το 1942 έως το 1946, υπηρέτησε στο πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ. Δημοσίευσε 15 μυθιστορήματα, πολλά από τα οποία είναι ιστορικά. Κέρδισε το βραβείο Πούλιτζερ το 1952, για το βιβλίο του, «Η Ανταρσία του Κέιν».
Ο Χέρμαν Γούκ.
[6] Η ονομασία «Θείος Σαμ» (Uncle Sam) προήλθε από τον Αμερικανό κρεοπώλη Σάμουελ Ουίλσον [1766-1854 (Samuel Wilson)], ο οποίος προμήθευε τον αμερικανικό στρατό με παστό κρέας, κατά τη διάρκεια του πολέμου εναντίον του Ηνωμένου Βασιλείου από το 1812 έως 1815. Οι στρατιώτες ήξεραν τον Ουίλσον με το υποκοριστικό «Θείος Σαμ» (Uncle Sam). Στα βαρέλια με το κρέας υπήρχαν τα αρχικά US (United States), το οποίο ως λογοπαίγνιο μετατράπηκε σε Uncle Sam. Οι εφημερίδες της εποχής το υιοθέτησαν, με αποτέλεσμα να καταστεί συνώνυμο της Αμερικανικής Κυβερνήσεως. Το 1961, το αμερικανικό Κογκρέσο αναγνώρισε επίσημα τον Σάμουελ Ουίλσον ως τον «πατέρα» του εθνικού συμβόλου των ΗΠΑ. Η κλασική εικόνα με του ηλικιωμένου άνδρα, με το λευκό μούσι, το ημίψηλο καπέλο και το χαρακτηριστικό βλέμμα δημιουργήθηκε από τον σκιτσογράφο Τζέιμς Φλαγκ [1877–1960 (James Flagg)] το 1917.
Ο Σάμουελ Ουίλσον, ο Θείος Σαμ και ο Τζέιμς Φλαγκ.
[7] Ο δράκος αποτελεί το πιο εμβληματικό παραδοσιακό σύμβολο ισχύος και τύχης στην Κίνα. Το «κόκκινος» προστέθηκε στη σύγχρονη εποχή για να υποδηλώσει το πολιτικό της σύστημα.
[8] Ο Μάο Τσετούνγκ (1893-1976) ήταν πολιτικός, επαναστάτης και ο ιδρυτής της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, την οποία κυβέρνησε από την ίδρυσή της το 1949 έως τον θάνατό του το 1976. Θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές και αμφιλεγόμενες προσωπικότητες του 20ού αιώνα, καθώς μεταμόρφωσε ριζικά την Κίνα, ενώ οι πολιτικές του είχαν τεράστιο ανθρώπινο κόστος.
Ο Μάο Τσετούνγκ.
[9] Ο παππούς του Τραμπ, Φρίντριχ Τραμπ (Friedrich Trump), και η γιαγιά του, Ελίζαμπεθ Κριστ (Elisabeth Christ), ήταν Γερμανοί μετανάστες. Κατάγονταν από το χωριό Κάλσταντ (Kallstadt) της Ρηνανίας-Παλατινάτου (τότε τμήμα του Βασιλείου της Βαυαρίας) και μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη του 19ου αιώνα. Το αρχικό οικογενειακό τους επίθετο στη Γερμανία ήταν Drumpf. Η μητέρα του, Μαίρη Αν ΜακΛάουντ (Mary Anne MacLeod), γεννήθηκε και μεγάλωσε στο νησί Λιούις των Εξωτερικών Εβρίδων στη Σκωτία. Η μητρική της γλώσσα ήταν τα Σκωτσέζικα Γαελικά και μετανάστευσε στη Νέα Υόρκη το 1930.
[10] Απόσπασμα από Βιβλίο Ε΄, Κεφάλαιο 89 της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου του Θουκυδίδη «Ἡμεῖς τοίνυν οὔτε αὐτοὶ μετ᾽ ὀνομάτων καλῶν... δίκαια μὲν ἐν τῷ ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν.» «Εμείς, λοιπόν, δεν θα χρησιμοποιήσουμε ωραίες φράσεις... ότι κατά την ανθρώπινη κρίση το δίκαιο έχει αξία όταν υπάρχει ίση δύναμη για την επιβολή του, αλλιώς οι ισχυροί πράττουν όσα τους επιτρέπει η δύναμή τους και οι αδύναμοι υποχωρούν και το αποδέχονται.
[11] Η ακριβής δήλωση του Τραμπ ήταν: «Σκεφτείτε το, [η Ταϊβάν] απέχει 59 μίλια από την Κίνα. Εμείς απέχουμε 9.500 μίλια. Αυτό είναι ένα κάπως δύσκολο πρόβλημα». «Δεν σκοπεύω να αφήσω κάποιον να κηρύξει ανεξαρτησία... Υποτίθεται ότι πρέπει να ταξιδέψουμε 9.500 μίλια για να πολεμήσουμε; Δεν επιδιώκω κάτι τέτοιο. Θέλω να ηρεμήσουν και οι δύο πλευρές».